Zo gezond als een vis

Door Dr. Alberta (Liesbeth) Paul, Immunoloog

Omega-3 onverzadigd vetzuur DHA onderdrukt de ontstekingsreactie. Inmiddels is meer bekend over hoe dit in zijn werk gaat en dat bepaalde aanpassingen in het dieet invloed kunnen hebben op het voorkomen of  verminderen van bepaalde immuunziekten.

Dat onverzadigde vetzuren beter zijn dan verzadigde vetzuren wordt ons vaak duidelijk gemaakt via reclame’s voor bak- en braadmiddelen. We weten wel dat het een ‘slecht’ cholesterol-verlagend effect heeft en daardoor het risico verlaagd op hart- en vaatziekten. Maar kan het meer voor ons doen? Bepaalde onverzadigde vetzuren, namelijk de omega-3 meervoudige onverzadigde vetzuren die we voornamelijk kunnen vinden in vette vissoorten, hebben een anti-inflammatoire (ontstekingsremmende) werking. Hun anti-inflammatoire werking is onder andere aangetoond in diermodellen van asthma, reuma en multiple sclerosis. Het was onbekend via welk mechanisme deze omega-3 vetzuren hun ontstekingsremmende werking bewerkstelligen. Onderzoekers (1) hebben recent ontdekt dat het omega-3 meervoudig onverzadigde vetzuur docosahexaeenzuur (DHA) de activatie van een centraal ontstekingsmechanisme in ons immuunsysteem onderdrukt.

Wat is dit centrale mechanisme?Plaatjeeditorial

Dit centrale mechanisme heeft een speciale naam namelijk ‘inflammasoom’. Dit is een complex van verschillende eiwitmoleculen dat gevormd en geactiveerd wordt in bepaalde cellen van het immuunsysteem. De activatie van een inflammasoom leidt tot de productie van ontstekingsbevorderende eiwitten, pro-inflammatoire cytokines. Deze pro-inflammatoire cytokines zorgen ervoor dat andere immuun cellen worden geactiveerd en gemobiliseerd en dat de oorzaak van de ontsteking, bijvoorbeeld bacteriën bij een bacteriële infectie, wordt geëlimineerd. In het kort gezegd staat een inflammasoom aan de wieg van het ontstekingsproces.

Hoe wordt dit mechanisme geactiveerd?

Een inflammasoom herkent (moleculaire) patronen die ‘aangeven’ dat er iets vreemds aan de hand is met onze lichaamscellen en/of de omgeving van deze cellen. Deze patronen kunnen afkomstig zijn van pathogenen, geproduceerd worden door lichaamscellen wanneer ze beschadigd zijn en/of niet goed functioneren, of aanwezig zijn in de omgeving van lichaamscellen. Er bestaan verschillende soorten inflammasomen en het meeste weet men over het NLRP3 inflammasoom. Dit inflammasoom is uniek onder de inflammasomen omdat het gevormd en geactiveerd kan worden door een groot aantal stimuli. Dit kunnen bijvoorbeeld misvormde eiwitten of opeenhopingen van eiwitten zijn, of urinezuur en cholesterol kristallen, of asbest- en kiezelzuurdeeltjes. Er wordt gedacht dat deze stimuli leiden tot bepaalde signalen in de cel die vervolgens het NLRP3 inflammasoom activeert. Wat deze signalen zijn en hoe ze het inflammasoom activeren is nog steeds een actief onderzoeksveld. Wat wel duidelijk is is dat deze signalen, en daarmee ook het geactiveerde NLRP3 inflammasoom, in heel veel ziekteprocessen een rol spelen. Voorbeelden zijn Alzheimer, Parkinson, depressie, schizofrenie. Ziekten waarbij men tot kort geleden niet dacht aan onstekingsprocessen.

Wat kan er mis gaan?

Als een inflammasoom constant (chronisch) geactiveerd wordt dan heeft dat als gevolg dat er chronisch pro-inflammatoire cytokines worden geproduceerd. Daardoor ontstaat er een chronisch ontstekingsproces wat leidt tot orgaanschade. In type 2 diabetes, vooral bekend als ouderdomssuiker, is er een verhoogd niveau van de proinflammatoire cytokines die geproduceerd worden na inflammasoom-activatie. Daarom denkt men dat deze ziekte een gevolg is van een chronische ontsteking door een abnormale activatie van het NLRP3 inflammasoom. Wat de precieze oorzaak is van deze abnormale activatie is nog niet bekend.

Ons dieet, diabetes en ons inflammasoom

In een artikel gepubliceerd in Immunity (1) wordt beschreven dat het omega-3 meervoudig onverzadigde vetzuur docosahexaeenzuur (DHA) een onderdrukkend effect heeft op het NLRP3 inflammasoom. Nog belangrijker is dat in dit artikel de directe link tussen Type-2 diabetes en een gezond dieet wordt gelegd. In muizen die Type-2 diabetes ontwikkelen ten gevolge van een dieet dat rijk is aan verzadigde vetzuren, is dit NLRP3 geactiveerd en zijn de pro-inflammatoire cytokines verhoogd  aanwezig. Toevoeging van DHA aan het vetrijke dieet verlaagt het niveau van deze pro-inflammatoire cytokines en deze muizen ontwikkelen geen diabetes. Het blijkt dat DHA kan binden aan een receptor aanwezig op immuuncellen. Daardoor worden moleculaire mechanismes in deze cellen geactiveerd die er vervolgens voor zorgen dat het NLRP3 inflammasoom bindt met een bepaald eiwit. Door deze binding kan het inflammasoom niet meer geactiveerd worden. Deze studie suggereert dat omega-3 meervoudige onverzadigde vetzuren gebruikt kunnen worden voor de behandeling van andere inflammatoire ziekten waarin het NLRP3 inflammasoom een rol speelt, zoals jicht.

Wat nog meer?

Het inflammasoom lijkt centraal te staan in verschillende ziekteprocessen. Daarnaast kan de activatie ervan beinvloed worden door een verscheidenheid aan stoffen. Stoffen aanwezig in ons dieet, geproduceerd door ons zenuwstelsel, geproduceerd door ons hormonenstelsel en wellicht nog op andere wijze. Daarom zal meer aandacht besteed worden aan dit onderwerp in toekomstige artikelen.

Wilt u in verband met een ziekte naar aanleiding van dit artikel een dieet aanpassing doen, consulteer hierover dan altijd een arts, zodat u dit kunt toesnijden op uw specifieke situatie.

 1) Bron: ‘Omega-3 Fatty Acids Prevent Inflammation and Metabolic Disorder through Inhibition of NLRP3 Inflammasome Activation.’  Yan, Y. et al. Immunity 2013; V38(6): 1154-1163.

Comments are closed