Wat is het verschil tussen infectieziekten en immuunziekten?

Infectie, ontsteking, afweer, weerstand, immuunsysteem, microbioom, vaccinaties, antibiotica(resistentie), immuunziekten: wat is nou wat? De meeste mensen hebben wel gehoord van deze begrippen, maar wat hebben ze met elkaar te maken en wat is het verschil? Wat is bekend en waar liggen nog onbeantwoorde vragen? Waar richt Immunowell zich op? Hieronder een toelichting.

Infectieziekten en ontsteking

Een infectie is het binnendringen door een organisme (doorgaans virus, bacterie, schimmel of parasiet) in het lichaam. Eenmaal binnen vermenigvuldigt het organisme zich meestal snel, waardoor je ziek wordt. Afhankelijk van de soort ‘indringer’ kun je op verschillende plekken in je lichaam ontstekingen krijgen en/of je algeheel ziek voelen. Voorbeelden zijn griep, verkoudheid en diarree, maar ook heftiger indringers die longontsteking veroorzaken, Ebola, etc. Er zijn ongelooflijk veel mogelijke indringers en evenzoveel infectieziekten die je daarvan kunt krijgen.

Aan een infectieziekte kun je overlijden. Dit is onder andere afhankelijk van de soort indringer: hoe slim is deze indringer om je lichaam om de tuin te leiden en zichzelf ‘binnen te laten’ in je bloedbaan, en hoe snel kan deze zich vervolgens vermenigvuldigen. Ook van belang is wát de indringer precies doet. Bijvoorbeeld bij een longontsteking zorgt de indringer ervoor dat de longen vol slijm raken en het lichaam koortsig en ziek wordt, waardoor je in het uiterste geval (bijvoorbeeld bij oudere, verzwakte mensen) kunt overlijden aan verzwakking en zuurstoftekort. Bij Ebola is het effect nog veel intenser en overlijden de meeste mensen aan zo’n infectie, terwijl een verkoudheid doorgaans na enkele dagen over is. Helemaal onderaan deze pagina staat een korte animatiefilm over hoe het lichaam reageert op een infectie.

Er wordt wereldwijd al veel aandacht en geld besteed aan de preventie en het onder controle houden van infectieziekten. Immunowell richt zich (mede daarom) niet op deze problematiek.

Afweer, weerstand, immuunsysteem

Om indringers tegen te gaan en te zorgen dat zij zich niet kunnen vermenigvuldigen, heeft het lichaam een ‘immuunsysteem’. Het immuunsysteem zorgt voor de ‘afweer’ tegen indringers en je zou kunnen zeggen dat je ‘weerstand’ de kracht is waarmee je immuunsysteem in staat is om indringers af te weren.

Het immuunsysteem heeft verschillende manieren om dit te doen. Allereerst zijn er de barrières: te beginnen met je huid en slijmvliezen. Een indringer komt niet zomaar door je huid heen en ook de slijmvliezen in neus, mond, anus en geslachtsorganen zorgen ervoor dat ongewenste indringers buiten blijven. In je lichaam heb je ook slijmvliezen: namelijk in de longen, maag en darmen. Deze slijmvliezen zorgen ervoor dat alleen de gewenste stoffen uit voedsel en lucht worden opgenomen in je lichaam en de ongewenste organismen buiten blijven en afgevoerd worden.

Stel dat huid en slijmvliezen de indringer niet kunnen tegenhouden, dan is er een tweede barrière: de immuuncellen en immuuneiwitten in het bloed. Het lichaam heeft er ongeveer 10 miljard in verschillende soorten en maten. Er zijn cellen die bijvoorbeeld indringers herkennen en die ze vernietigen of onklaar maken. En er zijn eiwitten die de benodigde immuuncellen bij elkaar roepen (mobiliseren) om een indringer aan te vallen. De stappen in een ‘immuunreactie’ door de cellen en eiwitten in je bloed zie in bijgaande figuur. Het eerste deel van de immuunreactie, tot en met stap 5, wordt ook wel ‘ontsteking’ of ‘inflammatie’ genoemd. Daar horen soms symptomen bij die een ziek gevoel geven, zoals koorts en pijn. Dit is echter een normale reactie van het immuunsysteem en als het goed is, tijdelijk.

ImmuunreactieDoor hygiène helpen we het immuunsysteem overigens ook om indringers te bestrijden, bijvoorbeeld als je je per ongeluk snijdt. Het risico op een infectie is minder groot als je op dat moment de handen schoon hebt. Het is overigens een illusie te denken dat handen wassen alle bacteriën doodt. Maar het kan wel het verschil maken op bepaalde momenten.

Immuunziekten

Wat veel mensen niet weten, is dat het immuunsysteem ook cellen heeft die weefsels in en op het lichaam kunnen herstellen (bijvoorbeeld een wondje op de huid, of de wand van een darm na een darminfectie). Het immuunsysteem is dus niet alleen de ‘afweer’ of ‘weerstand’ maar ook het vermogen om weer te herstellen en terug te keren naar een relatieve rust situatie. Het immuunsysteem zoekt als het ware steeds naar een goede balans tussen actie en rust, tussen vernietiging en herstel. Het reageert daarbij op de omgeving: zijn er potentiële indringers, hoe zien die eruit, hoeveel energie is er beschikbaar, zijn er stressfactoren, etc. Bovendien ‘leert’ het immuunsysteem via bepaalde geheugencellen van indringers die al eens in het lichaam zijn geweest: deze worden daarna sneller en beter herkend.

Dynamische balans immuunreactieBij immuunziekten is het immuunsysteem is als het ware chronisch uit balans: er ontstaan bijvoorbeeld chronische vernietigingsacties (ontstekingen) tegen cellen van het lichaam zelf, zoals bij veel auto-immuunziekten. Of er kunnen onvoldoende vernietigingscellen gemaakt worden, waardoor indringers makkelijk binnen kunnen komen, zoals bij immuundeficiëntieziekten. Of relatief onschadelijke stoffen worden herkend als ‘ongewenst’ , zoals bij veel allergieën. Dit zijn allemaal immuunziekten. Zij kunnen tot uitdrukking komen in de darm (Crohn), in de gewrichten (Reuma), in de aderen (Arterosclerose), in de hersenen (MS), eigenlijk in alle organen en onderdelen van het lichaam.

Het verschil tussen infectieziekten en immuunziekten is dat immuunziekten chronisch zijn en infectieziekten doorgaans tijdelijk (al dan niet met goede afloop). Bij immuunziekten is om een of andere reden het lichaam permanent uit balans en treden er met regelmatige tussenpozen ontstekingen en reacties op die lastig te bestrijden zijn.

Verschil infectieziekten en immuunziekten

De fundamentele vraag bij immuunziekten is: waardoor raakt het immuunsysteem chronisch uit balans en hoe krijg je het weer fit? Dit is nog niet bekend en dit is waar Immunowell zich op richt.

Microbioom

In de slijmvliezen en op de huid bevinden zich een grote hoeveelheid ‘goede’ en ‘schadelijke’ organismen (zoals bepaalde ‘goede’ darmbacteriën die worden vermeld op de verpakking van een pak biogarde). Deze enorme hoeveelheid organismen heet ‘microbioom’: een samenleving van organismen in en op je lichaam. Als deze samenleving een gezonde diversiteit kent, wordt je immuunsysteem optimaal geholpen om de gezonde stoffen met rust te laten en de ongezonde stoffen en organismen af te weren. Wat we echter niet weten op dit moment, is wat ‘een gezonde diversiteit’ precies is. Dit onderwerp wordt in steeds meer onderzoeken onderzocht. Wellicht is wat gezond is, ook per persoon of per ‘type’ verschillend.

Ook weten we nog weinig over welke invloed zaken als voeding, stress, beweging, slaap op het microbioom en de fitheid van het immuunsysteem hebben. Bij Immunowell richten we ons daar ook op in ons onderzoek.

Vaccinaties en antibiotica

Vaccinaties zijn bedoeld om het immuunsysteem te helpen om schadelijke indringers te herkennen. Er wordt een stukje van de indringer in het bloed gespoten waardoor de herkenningscellen van het immuunsysteem in actie komen en dit opslaan in hun geheugen. Dit wordt gedaan om bepaalde dodelijke of anderszins akelige ziekten te voorkomen. Samen met de toegenomen hygiène helpen vaccinaties bij de hedendaagse afwezigheid van dergelijke ziekten. Wat we niet precies weten, is welke andere (schadelijke) effecten vaccinaties kunnen hebben en hoe dat zich verhoudt tot een fit immuunsysteem. Dit kan per persoon verschillen.

Antibiotica zijn stoffen die bacteriën doden (alléén bacteriën, geen virussen of parasieten). Zij helpen het immuunsysteem dus bij de bestrijding en dit kan het verschil betekenen tussen leven of dood. Antibiotica hebben twee nadelen: ten eerste doden zij vaak ook een deel van de ‘goede’ bacteriën in het microbioom. Zij verstoren de balans in het microbioom, dat zo belangrijk is voor de werking van het immuunsysteem. Ten tweede gebruiken mensen antibiotica soms verkeerd. De kuur niet afmaken, of gebruiken bij virusinfecties, kan ertoe leiden dat een aantal schadelijke bacteriën overblijft na de kuur. Deze muteren en worden vervolgens resistent tegen de antibiotica. Zij planten zich voort en zo ontstaat een heel nieuw bacterievolk dat niet meer gedood kan worden door de antibiotica.

Antbioticagebruik en (de reactie op) vaccinaties is ook een onderwerp wat wordt opgenomen in het Immunowell onderzoek. De vraag is dan: of, en zoja hoe, zijn antibioticagebruik en vaccinaties van invloed op de fitheid van het immuunsysteem?

Een korte animatie van Kurzgesagt over de immuunreactie na een infectie:

Comments are closed