Verschillende ziekten, 1 mechanisme

Essentieel voor een goed functionerend afweersysteem is dat het op gepaste manier reageert op microbiële indringers en deze opruimt. Bij een te zwakke reactie zal de indringer zich vermenigvuldigen en de infectie zich uitbreiden, bij een te sterke reactie zal de schade aan de getroffen organen te groot zijn, en soms irreversibel, waardoor langdurige ziekteverschijnselen kunnen ontstaan. Ook is essentieel dat het afweersysteem alleen lichaamsvreemde stoffen zoals bacteriën en virussen, aanvalt, en niet lichaamseigen structuren. Een niet goed functionerend afweersysteem kan tot (vaak chronische) ziekten leiden.

Bij onvoldoende reactie van het systeem op microbiële indringers is er sprake van een immuundeficiëntie, wat kan leiden tot soms dodelijke infecties. Bij afweer reacties tegen lichaamseigen structuren spreekt men van een autoimmuunziekte. Wanneer het afweersysteem te sterk reageert en leidt tot ziekteverschijnselen dan spreekt men van een inflammatoire ziekte, ook wel ontstekingsziekte genoemd. Veelal is hierbij sprake van heftige ontstekingsreacties, waarbij vaak onduidelijk is waar het systeem nu eigenlijk op reageert. Soms zijn er aanwijzingen dat dit vooral lichaamseigen structuren zijn, veelal is de reden van die heftige afweerreacties niet te achterhalen. Tot de groep van ziekten die het gevolg zijn van een te heftig reagerend afweersysteem behoren ondermeer reumatoide artritis (chronisch reuma), de ziekte van Bechterew, psoriasis, de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa (beide inflamatory bowel diseases ofwel IBD). Andere ziekten die tot deze groep behoren, zijn gesystematiseerde lupus erytematosus (SLE), sclerodermie, chronisch astma, chronisch obstructieve longziekten (COPD), oogziekten als uveitis, en constitutioneel eczeem. Ook allerlei allergiën behoren tot deze ziekten.

Verschillende ziekten, verschillende specialisten… klinkt logisch?

In de klinische praktijk worden bovengenoemde ziekten door allerlei verschillende specialisten behandeld. Chronisch inflammatoire darmziekten door de gastro-enteroloog, chronisch reuma door de reumatoloog, uveitis door de oogarts, enzovoorts. Men gaat er immers veelal vanuit dat deze ziekten losse ziekte-entiteiten zijn die op zich niet veel met elkaar hebben uit te staan. De laatste jaren is echter duidelijk geworden dat deze opvatting onjuist is en dat er gemeenschappelijke biochemische processen, chronische ontstekingsreacties, aan deze ziekten ten grondslag liggen.

Bewustwording van het onderliggende mechanisme

De verschillende diagnoses en behandelkeuzes voor deze chronisch inflammatoire ziekten hebben meer te maken met in welke organen die processen plaatsvinden, dan dat die processen nu essentieel verschillend zijn. Dit wordt bijvoorbeeld geïllustreerd door de ervaring met zogenaamde TNF blokkers. Dierexperimenteel onderzoek in de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw heeft laten zien dat het cytokine TNF een centrale mediator is van allerlei ontstekingsreacties in het lichaam. Op basis hiervan zijn geneesmiddelen ontwikkeld, monoclonale antistoffen, die heel specifiek de activiteit van TNF blokkeren. Rond 2000 zijn deze geneesmiddelen in de kliniek gekomen en de huidige ervaring heeft laten zien dat deze klasse van geneesmiddelen effectief is bij uiteenlopende ziekten als chronisch reuma, de ziekte van Bechterew, psoriasis, de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa, en nog andere ziekten. Klaarblijkelijk hebben deze ziekten ondanks hun heel verschillende klinische uitingsvormen, gemeen dat het cytokine TNF een sleutelrol speelt in de ontstekingsreacties welke leiden tot de klinische verschijnselen. Aangezien deze groep van ziekten ondanks hun heel verschillende klinische uitingen, dus een gemeenschappelijke basis hebben, worden ze ook wel aangeduid met de term chronisch inflammatoire aandoeningen (CIA) of immune-mediated inflammatory diseases (IMID). Dit zijn Chronic Immune Disorders (CID’s). Dus kenmerkend is dat ze ondanks verschillende klinische symptomen gemeenschappelijke ontstekingsmechanismen – inflammatory pathways – hebben. Deze situatie lijkt dus een beetje op wat er bij kanker speelt. We kennen allerlei vormen van kanker, bijvoorbeeld longkanker, darmkanker, huidkanker, etc, maar de celbiologische mechanismen die leiden tot kwaadaardig groeiende cellen, zijn veelal hetzelfde.

Co-morbiditeit

Voorts wordt steeds duidelijker dat veel CID’s systemische aandoeningen zijn en in verschillende organen tot uiting kunnen komen. Bijvoorbeeld 40% van de patiënten met een chronisch inflammatoire darmziekten heeft ook verschijnselen buiten de darmen, zoals in gewrichten of huid. Voor deze patiënten is het dus belangrijk dat ze multidisciplinaire zorg ontvangen.

Comments are closed